قطب الدين [ 1 ] علامهء شيرازى ، سعد الدين [ 2 ] فرغانى ، عفيف الدين [ 3 ] تلمسانى ، مؤيد الدين [ 4 ] جندي وعارف بزرگ شمس الدين ايكى وجمعى ديگر از افاضل نامدار ، جزء تربيت يافتگان محضر پر فيض او هستند . وجود جمعى از فضلاى فارسى زبان سبب شد كه استاد به فارسى تدريس نموده [ 5 ] و بعضى از همين اساتيد عالىترين اثر خود را به زبان فارسى نوشته اند و خود قونوى بايد يكى از فارسى نويسان بزرگ اعصار ودهور محسوب شود .

--> [ 1 ] . مولانا قطب الدين معروف به علامه شيرازى ، شارح محقق مقاصد « حكمة الإشراق » ، يكى از بزرگترين دانشمندان اسلام وايران و در جامعيت از نوادر محققان محسوب مىشود كه به عقيده حقير ، حق او ناشناخته مانده ومقام او درست معرفى نشده است . در طب از بزرگترين مؤلفان اين فن ، و در حكمت اشراق ، مطابق شرحى كه بر حكمت اشراق نوشته است ، از رؤساى اين طريقه ، و در حكمت مشّاء ، بنا بر اثر نفيس او به نام « درّة التاج » از اساتيد بزرگ ، و در هيئت وعلوم رياضى ، از نوادر عصر وزمان خود ، و در فنون نقلى نيز از بزرگان علماى اسلام مىباشد ومدتها از محضر قونوى كسب معرفت نموده و به شاگردى او مباهات كرده است . [ 2 ] . در همين مقدمه مفصّل راجع به شارح اين اثر گفتگو مىشود . [ 3 ] . عفيف الدين تلمسانى از أكابر عرفا ودانشمندان و يكى از مؤلفان بزرگ در عرفان علمى و عملى است ، به « منازل السائرين » خواجه عبد الله و « فصوص الحكم » ابن عربى شرح نفيس نوشته است ، و به فارسى نيز اثرى از او ديده شده است ، با اينكه او از مردم مغرب عربى است ، برخى گويند : شرح او بر منازل اولين شرح است وعارف نامدار عبد الرزاق كاشى شرح او را ديده است ، ولى شرحى بر منازل موجود است كه زمان تأليف آن مقدم بر زمان تأليف شرح تلمسانى است . [ 4 ] . عارف نامدار ومحقق عالى مقام ، مؤيد الدين جندي خراسانى ، برخى « 1 » از او به مؤيد الدين خجندى تعبير نموده اند ، يكى از بزرگترين تلاميذ قونوى است . جندي اولين شارح كتاب « فصوص » است كه تأثير او در جميع شارحان فصوص واضح وهويداست . اين كتاب با مقدمهء حقير در دست چاپ است و ما در مقدمه آن متعرض احوال اين عارف بزرگ شده ايم . گويا ملا عبد الرزاق كاشانى از تلاميذ حوزه اوست . از جندي چند اثر نفيس به فارسى موجود است . [ 5 ] . در تصوف وعرفان ، آثار بسيارى به فارسى موجود است كه بايد بعضى از اين آثار را كه از نفيسترين آثار علمى عرفانى به شمار مىروند ، چاپ ومنتشر نمود ، از جمله آثار فرغانى وجندي وكاشانى وقيصرى . « 1 » منظور ، برخى از شارحان فصوص است ، از جمله عارف نامدار ، سيد حيدر آملى كه در شرح خود بر فصوص او را خجندى دانسته است در حالتى كه خود او خويش را مؤيد جندي معرفى كرده است .